BIYYALAATTIS NU QOCHISIIFACHUU FEDHUU?
Taammanaa Bitimaa irraa
Raajii dha, raajii dha
Fardatu baajii dha
Gaangeen gaafa baaftee
Re’een foon albaaftee
Kan baranaa raajii dhaa
Ijji maal na argaa
Fardatu baajii dhaa?
Duubatti kan deebi’e anaa
Duubatti kan deebi’e baraa
Duubatti kan deebi’e jaraa?
Ana moo
Bara moo
Jara moo?
Baran irraanfaddhee-laa
Jaran irraanfaddhee-laa
Barri kun isa kami
Jarri kun isaan kami?
Bara Aannoleetii?
Bara Minilikii?
Bara Raas Daargetii?
Ani nan wallaalee?
Saayinsiitu na takaalee?
Nattimi yaa beekaa
Kurfaayeen si eegaa?
Nafxanyoonni bayyalaattis,
Nu qochisiifachuu fedhuu?
Egaa asittoo qawween,
Harkan jirruu maal ta’uu?
Harki taa’uu bare hin qotuu
Sammuun gabroome hin loluu
Harki qotuu jibbe
Isa qotu tuffataa
Sammuun loluu dide
Isa lolu arrabsaa!
Harki hojii jibbe reeffaa
Sammuun tuffii barees reeffaa
Maarree reeffa du’ee dubbatuu
Harka isaa laate dhiisee
Harma isa! hoosisee dhiisee
Sheexana-faa kan dhungatuu!
Ilaa biyyalaattis
Nu lolchisiifachuu fedhuu
Ammas Ogaadeen dhaqaa
Ertiraatti achol ba’aa
Haadha teessaniif mitii
Tan teenyaaf du’aa jedhuu!
Erga haadha ofii jaalatanii
Erga Tooppphaan dhaadatanii
Maan duuneree dhaqanii
Yoo haqa qabaatanii?
Isaanis haadha qabuu
Nutisoo haadha qabnaa
Haawweeen lameen addaddaa
Kan ta’an gaangee fi fardaa!
Yoo du’aa du’aan dhufe
Gabrummaan itti fufee
Nu haayyoo teenyaf duuna
Harcaanee gadi buuna!
Ammoo otoo harcaaneen bu’in
Ilaa otoo lafarraan dhumin:
Waliso Roggee Ammayya
Kutattuudhaa-chi wayyaa
Jibbaat keessi bosonaa
Qeerransa keessa sonaa
Dalloo keessi daggalaa
Leencatoo itti galaa
Carcar keessi hurrumaa
Gichillaatoo guungumaa
Gibee keessi limixaa
Kan gameef achi lixaa
Mogor keessi shimalaa
Birmaduuf achi malaa
Achittoo deemnee duuna
Harcaanee gadi buuna!
Yoo duune haayyoo ergisaaf mitii
Seenaa isa sobaatiif mitii
Haadha nu deesseef duuna
Seenaa dhugaa gaffuuna!
Biyyalaattis nu sirbisiifachuu fedhuu?
Gaayila keenya irrattillee
Keenyawoo isiniif jira jedhuu
Ragada haadha “reggae” hin sirbinaa nuun jedhu
Jamaayikaas dhaqanii dhoowwuu fedhuu?
Beneensummaa mootummoota saanii
Gara-jabeessummaa gita-bittee sa! anii
Baqannee baanee
Garaa waaqaa jala faffacaanee
Kunoo oliifii-gad tatamsaanee
Biyya raajii-raagaan keenya
Maqaa-saallee hin beekne
Takkaayyuu hin dhageenye
Awustaraaliyaa-llee geenye!
Humma Somaaliyaa lukaan murree
Bosona Sudaan qaxxaamurree
Kaan irbaata leencaa
Kaan dhiyaana hummaa
Ta’ee nu biraa achitti hafee
Kaan akka sheek Saphaaloo
Akkas otoo dhaadatuu
Biyya ofii waammatuu
Biyyee amabaa keessa rafee
ijoolleen hummatti dhalattee
Ishiin kaan caakkaatti guddattee
“Karaa“, “Karee” jedhamtee moggaafamtee
Hammachiisaa Amboo mitii
Harsadii Bishooftuu mitii
Waashingitan-faa geeffamtee
Amma kunoo shororkeessituu jedhamtee!
Seenaan keenya dhiigaan kitaabamee
Seenaa hortee Kuushii
Seenaa hortee Afrikaa
Qaccee fara’oonotaa jedhamee!
Nuti biyya saaniit! tin duullee
Daangaa-saaniin dabrinee
Gaarran-saaniin qaarinee
Odaa-saaniin mummurree
Galma-saaniin guggubnee
Biyyum keenya dhufanii
Gandeen teenya gubanii
Hawween-teenya hudhanii
Baar gamatti gurguranii!
Kan Omaan-Iraaq geeffame hin deebinee
Kan Jamaayikaa-Teeksaas geeffame
Seenaa-saallee hin arginee
Kan Jarman dhufe hin gallee
Akkafe’ee, Aagaa, Bililleen-faa
Boolla cabbii keessaa ammallee:
Yaa biyya-koo
Yaa harmee-to o
Jedhanii wawwaatuu
Ilmoo gabra durii hundaa
Hortee Kuush-Afrikaa hundaa
Kunoo akkan garaa nyaatuu!
Bar gateettiin abbootii keenyaa
Kan waanjoon madeesse hin fayyinee
Dugdi haayyolee teenyaa
Kan ba’aan jajallise hin qajeellee!
Harmi haayyolee Aannolee
Harki aabbolee Aannolee
Boolla keessaa dubbataa
Hortee Kuush-Afrikaatti iyyataa!
Bar nu seenaa Afrikaa malee
Eekaa seenaa Kuushotaa malee
Seenaa ergisaa homaa hin qabnuu
Mootii Afrikaa Shaakaa malee
Kan Solomoon jedhan barbaachan dhaqnuu!
Qaroominnis asumaa
Qacceen teenya Afrikumaa
Gibxii fara’oonotaa
Nuubiyaa jagnootaa
Simbaawee gamnootaa
Biineen-Timbuktuu qarootaa
Kana qaroominni keenya
Kana ayaan teenya!
Himachuu daddhabne malee
Hin hukkaamamne malee
Aksum kunu! u kan keenyaa
Agawo diroon Laalli balaa
Duguugamee maal himnaa?
Maqaa jibbaa nutti babbaasanii
Arrabsoo barabaraan yayyaasanii:
Walaamoo fi Gudeellaa
Gaallaa fi Shaanqillaa
Guraagee kulii kulii
Adareen tunii tunii
Jedhanii arrabsoo Kilimaanjaroo fakkeessanii
Dhugaa dhara-dharaan addeessanii!
Bar Gaallaa jechuun “Nigger“-ii
Bar Shaanqillaa jechuun “slave“-ii
Lachuu gabra jechuu-dhaa
Ilmoo namaa horii godhee hudhaa
Afaan keenya keessallee
Sagaleen “gabra” jedhamun turree
Afaanuma-saanii Gi’iisii-rraa as-furree!
Bar nuti warri isaan akkan godhan kun
Uummatoonni isaan gaddhiitan kun
Biyya-saanii hin dhaqnee
Abbayya achiin ceenee
Gondor-Tigraay-Manjeen seennee
Biyyoota keenya dhufanii
Gandoota keenya gubanii
Namummaa keenya madeessanii
Aadaawwan keenya barbadeessanii
Afaanota keenya bubbusheessanii!
Bar nuti! saboonni Kuushii
Kan Oromi yaa fi Kibbaa
Karchalleetti walbarree
Manneen hidhaa isaan tarree:
Shaamaa kenninee
Booda dirra garafame
Nafa isa waxalame
Sukkuumnee walii qoorsinee
Imimmaan dhiigaa waliif gogsinee
Bara dheeraa wajjin turree
Sansalata walirraa furree
Bittee-saanii hidduu qaxxaamurre!
Hayyee hayyee ijoollee Kuushiyaa
Hayyee hayyee jabbillee Oromiyaa
Nafni Gaambellaa nafa keenyaa
Dhiigni Benshaangul dhiiga keenyaa
Walitti haa iyyannu
Waliif haa birmannu!
Walaayitaan Kuush lixaatii
Kafichoonis Kuush lixaatii
“Omotic” jettanii maqaa lagaatiin hin waaminaa
Namas lafas kiristinnaa hin kaasinaa!
Hortee Kuushotaa
Qaccee Afrikaanotaa
Ukkaamamnee iyyachuullee daddhabnee
Harki nu hidhamee isa kaaneef hanqannee
Addunyaan dibbee-saanii rukuttii
Haayyoon teenya Afrikaanillee
Soba-saanii fudhattee urguftii!
Kunoo sobni mootomee
Dhugaan awwaalamee
Ilaa shororkeessituu jedhanii
Akka Teediroos isaanii
Akka Minilik isaanii
Gargaarsa ammas gamaa kadhatuu
Shorokeessituu maaf hin-hiine jedhuu
Karchallee gara Diisii fiduu fe’uu?
Kunoo sobni-saanii farda koree
Addunyaa keessa garmaamaa
Balali’aatoo dhabamee ma! lee
Ji’arra olbawuuf wal-waamaa!
Appartaayidi-llee sirni bineensummaa
Naqarsi diinni ilmoo namaa
Maandellaa leenchicha Afrikaa
Bakkalcha addunyaa
Mandhee keessatti hidhee teessisee
Ginni bittee Habashaa
Barsiisaa-saa Taaddoo Birruu
Leenca Kuushiyaa
Urjii Oromiyaa
Hudhee boolla seensisee!
Hayyee ijoollee Kuushiyaa
Hayyee jabbilee Oromiyaa
Isaan jibba dhugaa guddatanii
Aannanii-damma keenyaan akkan furdatanii
Jibbatu moora ijaa-saanii cufee
Bara Teediroos kaasee itti fufee!
Nuti ijoolleen Oromoo jibba
Luugaa hin guddannee
Tuffii sanyii namaatiin hin furdannee:
Aadaan keenya aadaa gadaa-tii
Jibba hin faffacaasuu
Afaan keenya afaan abbaa gadaa-tii
Oftuulummaa hin tatamsaasuu
Amantiin keenya Waaqeffannaa-dhaa
Ilmoo namaa gurguruun laguu-dhaa
Uumaa WAAQA gurraachaa
Salphisuun kakuu-dhaa
Nuti ammas jibba hin hafarsinuu
Wallaalummaa hin labsinuu
Sanyiin hunduu qixxee-dhaa
Afaan hunduu qixxee-dhaa
Addunyaan buburree-dhaa
Kanaaf sonaan miidhagduu-dhaa!
Asxaan walaabummaa dubartii siiqqee
Ateetiyyoon haadha maraaf qixxee
Coqorsi, ejersi-faa lubbuu qabuu
Massaa malee hin ciramanii
Oromiyaan jiituu bosonaa turitee
Daggala bunaa gobbuu
Caakkaa mukaa yabbuu
Sheexannillee qawwee duukaa gaddhufee
Caakkaa gubuu, aadaa gu buu itti-fufee!
Nu wallaalummaa
Dhaloota boruuttin dabarsinuu
Ammoo gabrummaaf
Dugda gadin cabsinuu
Roorrootti harka hin laannuu
Bilisummaan Oromiyaa
Akka du’aatii hin hafuu
Hammasittis garaan keenya
Homaa hin raffuu
Ollummaa boruutiif qopphoofnaa
Uummata cunqurfame
Saba waanjoon gad-qabame
Warra namummaan itti dhagayame
Hundaattuu namummaaf iyyannaa!
Hayyee ijoollee Kuushiyaa
Hayyee jabbilee Oromiyaa
Isaanis namumaa
Namummaa-saanii hin tuqinaa
Garuu harqoota gabrummaa-saanii
Caccabsuu irraa hin deebi’naa
Gabraan daldaltuu fi uummata-saanii
Addaan baaffaddhaa
Firummaa uummatootaa eessattuu
Guddisaa cimsaddhaa!
Biyya keessatti kan isaanii baatu
Addunyaa irrattis kan isaanii kaatu
Bara-baraan kan isaanii laatu
Manneen hidhaallee kan isaanii jaaru
Sharafa alaa kan isaanii argamsiisu
Callaa ofiitiin kan isaan barsiisu
Siree tolchee kan isaan raffisu
Warra Mosolonii-llee kan irraa har’e
Otoo mee hojiitii silaa yoona nuuf bari’ee!
Nuti ijoolleen Kuush Toopphiyaa keessaa
Akkuma abbootii Martin-Luther King-ii
Gabroota manaa fi gabroota alaa turree
Hammallee sansalatatu geeddaramee malee
Roorrisaan homaa nuttiin furree
Egaa amma ka’a harka walqabaddhaa
Gabrummaa jalaa bawuuf kakaddhaa
Isaan kun alaa nutti ka’uu
Isaan sun manaa nutti alb—-
Harra Shaggar irraa nu hari’anii
Handhuura keenyarraa nu kaasanii
Boru Jimma-rraa n! u hari’uu
Iftaan gobba-rraa nu ka asuu
Buqqisiin akkanum jedhee itti fufaa
Rooroon ija baasee Oromiyaa teenya cufaa!
“Mangee“-n saanillee
Kaleessa ilmaan Agawoo Kuushii
Gabaa hoolotaa isa Kolfee Shaggarii mitii
Gabaa Yarusaalem dhaabee gurguratee
Horoo sanaan allaattii sibiilaa bitatee
Ertiraa fi Oromootti summii garroobsee
Mucha dinagdee biyyaas doomsee!
Eekaa gita bittee Israa’el
Isa bulguutti of jijjiiree
Falastiinaa liqimsurraa
Majaa sibiilaas fudhatee
Nu duuguuf kakatee!
Bar Falastiinaanis numaa
Nutis Falastiinumaa
Dhiigni saba miidhamee
Foon uummata cunqurfamee
Hunduu tokkichumaa!
Hayyee jabbillee Oromiyaa
Hayyee ijjoollee warra Kibbaa
Jarri hudhee nu jibbaa
Mee isin wal-marafaddhaa
Adaraa wal-kabajaddhaa
Obbolummaa Taaddoo Birruu faa buusan
Isa dur diroon Xoonaa faa nuuf kuusan
Gagabbisaa cimsaa, jabeessatii tiksaa
Sansalata gabrummaa walirraa ciraa harkisaa
Impaayerittiin tun Karchallee-dhaa
Karchalleen Alambaqqaa-dhaa
Caccabsaa keessaa ba’aa
Galma bilisummaa keessan ga’aa!
Barliin, Amajjii 2004
************* // **************
Koreen dhoksaan ajjeestuu maqaa nageenyaatiin MNO keessatti Mummicha Ministeeraatiin hundaa'ee fi Obbo Shimallis Abdiisaatiin kan…
Haabtaamuu Tasfaayetiin: Tibba darbe kana mariin Paartilee siyaasa Oromoo jedhu kan kanaan dura bara cee’uumsaa…
Galgala sa’aatii 2:00 (8:00) irratti balaan kun naannoo Buufata durii (Aroge-Mannahaaraa) jedhamu,Masjidannuur cinatti suuqii fi…
Ofii Abbootii Gadaa 74 baallii waliif dabarsaa asiin geessisan beektu? Haala duudhaa isaa eeggateen waggoota…
Ijoollee Wareegamtootaaf Jecha ... Nagaa Bara ammaa silaa martuu bakka maratti muldhata. Oromiyaan ganna shan…
December 10, 2023 Leenjiso Horo This article addresses the issue of the Oromo failure to…